Zielony Manifest (2003 r.)

Jesteśmy grupą wywodzących się z różnych środowisk ludzi, dla których podstawowymi wartościami są poszanowanie praw człowieka i respektowanie zasad zrównoważonego rozwoju społecznego, ekologicznego i gospodarczego, a zwłaszcza:

  • sprawiedliwość i solidarność społeczna,
  • społeczeństwo i państwo obywatelskie,
  • ochrona środowiska i jego zasobów dla przyszłych pokoleń,
  • równy status płci i wieku,
  • poszanowanie różnorodności narodowej, kulturowej i religijnej,
  • poszanowanie praw mniejszości,
  • rozwiązywanie konfliktów bez użycia przemocy.

Większość z nas pracowała na rzecz tych wartości w ruchu pozarządowym; dotychczasowe doświadczenia sprawiły, że podjęliśmy decyzję o zaangażowaniu się w działalność polityczną.

Tworzymy partię Zielonych, która będzie skutecznym narzędziem wzmacniania tych wartości w Polsce, a poprzez swoje działania przywróci polityce wymiar moralny i obywatelski. Budując formację europejskich Zielonych będziemy podejmować starania, aby wyznawane przez nas wartości nadały wyraźny kierunek polityce Unii Europejskiej.

Prawa człowieka i zrównoważony rozwój nie kończą się na Unii Europejskiej, dlatego będziemy współpracować ze wszystkimi, którzy działają na rzecz tych wartości na świecie.

Nic o nas bez nas — społeczeństwo obywatelskie

Uznajemy demokrację za jedną z kluczowych wartości, godną poszanowania i obrony. Demokracja potrzebuje jednak obywateli — bez ich aktywnego udziału jest tylko rytuałem. Dlatego wszystkie organy państwa oraz wszystkie siły polityczne powinny ją wspierać i chronić. Zagrożeniem dla demokracji jest kryzys państwa. Uważamy, że silne i sprawne państwo jest gwarantem wolności obywatelskich i stwarza niezbędną przestrzeń do realizacji potrzeb ludzi oraz wyzwala aktywność społeczną obywateli.

Z niepokojem stwierdzamy, że demokracja jest obecnie zagrożona przez manipulacje opinią publiczną przy wykorzystaniu mediów przez grupy interesów, populizm polityczny i korupcję.

Demokracja musi zostać rozszerzona i wzmocniona tak, aby decyzje polityczne nie zapadały ponad głowami ludzi. Dlatego konieczne jest zapewnienie powszechnej edukacji obywatelskiej i dążenie do demokracji uczestniczącej poprzez umożliwienie obywatelom dostępu do informacji i gwarancji kontroli władzy publicznej.

Demokracja płci

Kobiety i mężczyźni nie są traktowani w równoprawny sposób ani w sferze prywatnej, ani na scenie publicznej. Dyskryminacja kobiet ma różne postacie, ale najjaskrawiej przejawia się w braku proporcjonalnej reprezentacji kobiet w życiu publicznym oraz na rynku pracy. Demokracja bez kobiet to pół demokracji.

Uznajemy, że jedną z podstawowych możliwości zwalczenia dyskryminacji ze względu na płeć jest zapewnienie kobietom i mężczyznom równych szans i możliwości samorealizacji w sferze społecznej, politycznej, gospodarczej i w rodzinie.

Doceniając wkład, jaki wniosły organizacje feministyczne w Polsce w wyrównywanie statusu kobiet i mężczyzn, popieramy prawo do proporcjonalnej reprezentacji kobiet w życiu publicznym. Prawo to należy zapewnić przez ustanowienie parytetu kobiet i mężczyzn na listach kandydatów do ciał przedstawicielskich oraz poprzez wprowadzanie mechanizmów wyrównujących udział kobiet i mężczyzn w innych organach władzy.

Patriarchalny model społeczno-kulturowy jest uciążliwy zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn, narzucając im określone role, nie zawsze zgodne z ich wolą. Popieramy tworzenie warunków partnerskiego podziału praw i obowiązków kobiet i mężczyzn w rodzinie i społeczeństwie w zakresie godzenia rodzicielstwa z karierą zawodową i społeczną. Naszą intencją jest zmiana wzorca rezerwującego dla kobiet role przede wszystkim pracownic domowych i opiekunek dzieci, a mężczyzn wypychającego z domu.

Jesteśmy za poszanowaniem prawa kobiet do świadomego macierzyństwa, które oznacza decydowanie o tym czy, kiedy i ile mieć dzieci. Podkreślamy również wagę odpowiedzialnego ojcostwa. Uważamy, że aborcja nie może zastępować antykoncepcji. Jednakże jesteśmy za doprowadzeniem do stanu, w którym prawo nie reguluje kwestii aborcji, pozostawiając miejsce dla indywidualnego moralnego rozstrzygnięcia. Jesteśmy za powszechną i nowoczesną edukacją seksualną oraz za powszechną, finansowaną przez państwo dostępnością środków antykoncepcyjnych.

Opowiadamy się za reformą systemu emerytalnego tak, aby sprawiedliwie uwzględniał zasadę równych szans kobiet i mężczyzn.

Bez przemocy

Sprzeciwiamy się przemocy jako sposobowi rozwiązywania konfliktów. Każda forma przemocy jest złem. Przemoc rodzi przemoc.

Użycie siły jest dopuszczalne jedynie po wyczerpaniu wszelkich środków pokojowych oraz w sytuacji bezpośredniego zagrożenia fundamentalnych wartości, np. życia ludzkiego lub praw człowieka.

Zapobieganie konfliktom uważamy za najskuteczniejszą metodę uniknięcia przemocy i zapewnienia pokoju. Uważamy społeczne przyzwolenie na przemoc w rodzinie za niedopuszczalne. Istotnym elementem zapobiegania przemocy w rodzinie jest podjęcie przez państwo działań zapewniających rzeczywistą pomoc ofiarom przemocy oraz karanie jej sprawców. Konieczna jest współpraca organizacji pozarządowych i instytucji państwa w zapobieganiu przemocy w rodzinie.

Niedopuszczalna jest milcząca zgoda na łamanie praw człowieka w innych krajach w celu osiągnięcia jakichkolwiek korzyści oraz uzasadnianie bierności wobec przemocy istniejącymi różnicami kulturowymi.

Nikogo nie wolno zmuszać do pełnienia służby wojskowej. Dlatego musi zostać zapewniona możliwość odmowy pełnienia służby wojskowej oraz możliwość zastępczej służby cywilnej.

Zwierzę nie jest rzeczą. Zwierzęta, jako odczuwające istoty i współmieszkańcy Ziemi, zasługują na szacunek i opiekę. Dlatego sprzeciwiamy się okrucieństwu wobec zwierząt.

Podporządkowanie rynku dobru społeczeństwa

Jesteśmy zwolennikami zrównoważonej społecznie i ekologicznie gospodarki rynkowej. Uważamy, że rozwój gospodarczy nie jest wartością samą w sobie. Ma on wartość tylko o tyle, o ile poprawia jakość życia obecnych i przyszłych pokoleń – i nie można jej oceniać jedynie w odniesieniu do konsumpcji materialnej. Uważamy, że model rozwoju gospodarczego za wszelką cenę, który niszczy podstawy życia następnych generacji, dezintegruje społeczności lokalne i sprowadza ludzi wyłącznie do wymiaru konsumentów, stanowi bezprecedensowe w dziejach zagrożenie dla środowiska, jest zły i wymaga zmiany.

Dostrzegamy niesprawiedliwości tworzone przez kapitalizm korporacyjny, niszczenie środowiska i brak poszanowania dla praw człowieka wynikające z forsowania interesów mocarstw, państw totalitarnych i ponadnarodowych korporacji. Przeciwstawiamy się strukturom oligarchicznym i monopolistycznym, oraz nierównemu traktowaniu podmiotów gospodarczych przez państwo. Popieramy tzw. odpowiedzialny biznes we wszelkich sferach życia gospodarczego, w wymiarze krajowym i międzynarodowym. Opowiadamy się za ścisłą kontrolą społeczną instytucji publicznych i pełną jawnością ich działań merytorycznych i finansów.

Dostrzegamy problemy wynikające ze źle rozumianej interwencji państwa w indywidualną wolność obywateli, funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarki. Rolą państwa jest wprowadzanie mechanizmów regulujących gospodarkę, eliminujących jej krótkowzroczną i szkodliwą ekspansję przy jednoczesnym tworzeniu warunków dla rozwoju ludzkiej przedsiębiorczości, kreatywności i lokalnych inicjatyw. Miernikiem efektywności gospodarki powinien być stopień uwzględniania interesu wspólnego, wypełnianie kryteriów zrównoważonego rozwoju, zmniejszanie nierówności w poziomie życia i tworzenie godnych miejsc pracy.

Niezbędne jest zwiększanie środków publicznych przeznaczanych na rozwój społeczeństwa obywatelskiego.

Jesteśmy zaniepokojeni stanem polityki socjalnej państwa. Będziemy przeciwdziałać zjawiskom marginalizacji coraz większych grup społecznych i dążyć do poprawy położenia najgorzej sytuowanych. Wobec braku skutecznych instrumentów w rękach państwa oraz rozszerzania się zjawiska bezrobocia i bezdomności proponujemy oparcie na inicjatywach obywatelskich i organizacjach pozarządowych. Realizując te działania będziemy kierować się zasadami subsydialności i parytetowości.

Świadomi zagrożenia wynikającego ze wzrostu zadłużenia publicznego jesteśmy za szczegółową rewizją wydatków państwa oraz zwiększeniem efektywności wykorzystania każdej złotówki wydanej z funduszy publicznych. Opowiadamy się za uproszczeniem przepisów podatkowych w celu stworzenia klarownego i sprawiedliwego systemu obciążeń fiskalnych i socjalnych.

Postulujemy uwzględnienie kosztów zewnętrznych w rachunku ekonomicznym, likwidację społecznie i ekologicznie szkodliwych subwencji oraz reformę podatkową polegającą na zwiększeniu opodatkowania zasobów naturalnych, a zmniejszeniu opodatkowania pracy.

Społeczeństwo wiedzy i równych szans

Nowoczesne społeczeństwo informacyjne to szansa rozwoju cywilizacyjnego, ale jednocześnie poważne zagrożenie dla różnorodności kulturowej i wolności jednostki. Opowiadamy się za ochroną ludzkiego prawa do prywatności, a jednocześnie za prawem skutecznego i pełnego dostępu wszystkich obywateli do informacji publicznych. Wolność informacji jest dobrem publicznym. Dostęp do wiedzy oraz mediów publicznych jest prawem wolnych ludzi.

Media publiczne i prywatne odgrywają dziś kluczową rolę w kształtowaniu światopoglądu i postaw obywateli. Dlatego sprzeciwiamy się traktowaniu mediów jedynie jako działalności biznesowej i widzimy konieczność natychmiastowego otwarcia szerokiej publicznej dyskusji na temat nowej odpowiedzialności mediów w budowaniu społeczeństwa obywatelskiego i promowaniu zasad zrównoważonego rozwoju.

Ekologia

Jesteśmy częścią natury, podobnie jak inne gatunki. My, ludzie ponosimy szczególną odpowiedzialność za jakość życia oraz dobrobyt przyszłych pokoleń. Możliwe jest to wyłącznie pod warunkiem zachowania różnorodności gatunków na Ziemi.

Naszym celem jest zrównoważony rozwój, rozumiany jako harmonijny rozwój społeczny, ekologiczny i ekonomiczny. Zrównoważony rozwój, zaspokajając potrzeby obecnego pokolenia, zapewni zachowanie warunków do godnego życia następnych pokoleń. Zrównoważony rozwój wymaga interwencji w sferę gospodarczą oraz zapewnienia gwarantowanego konstytucyjnie prawa do życia w czystym i zdrowym środowisku.

Obecny model konsumpcji i produkcji uniemożliwia zrównoważony rozwój. Opowiadamy się za powiązaniem, w miarę możliwości, lokalnej produkcji z lokalną konsumpcją. Odpowiedzialność za los Ziemi wymaga działań na rzecz ochrony przyrody, klimatu i bioróżnorodności oraz ograniczenia zanieczyszczeń, zużycia zasobów, degradacji środowiska.

Zwracamy uwagę na konieczność racjonalizacji systemów transportu zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. Dostrzegamy szczególną rolę kolei w poprawie sytuacji.

Integracja polityk sektorowych stanowi kluczowy element realizacji ekorozwoju. W szczególności dotyczy to polityki rolnej i rozwoju obszarów wiejskich oraz polityki transportowej.

Zrównoważony rozwój wymaga postępu i dbałości o rzetelne badania naukowe.

Wobec zagrożenia bioróżnorodności oraz braku wiedzy na temat skutków zdrowotnych żywności modyfikowanej genetycznie, kierując się zasadą przezorności opowiadamy się przeciwko stosowaniu organizmów modyfikowanych genetycznie (GMO) w produkcji rolnej i hodowli.

Wspieranie realizacji zasad zrównoważonego rozwoju otwiera m.in. możliwości innowacyjnych rozwiązań gospodarczych, wzrostu konkurencyjności oraz rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw.

Dostrzegamy konieczność ochrony materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Świadomość jest najlepszym obrońcą wartości ekologicznych i kulturowych przed ich degradacją, dlatego pobudzenie wrażliwości społecznej i edukacja w tym względzie to naczelne zadanie państwa wspomaganego przez organizacje pozarządowe.

Polska nierównoprawnie traktuje swoje przestrzenne zasoby lądowe i morskie. Nasz kraj nie kończy się na plaży. Zasoby morskie to około 10% dodatkowej powierzchni – morska strefa wyłączności ekonomicznej jest niczyja, bo podlega kilku resortom. Planowanie przestrzenne jako podstawowy instrument realizacji ekorozwoju nie może być podporządkowane wyłącznie względom biznesowym. Postulujemy poszerzenie kompetencji Ministerstwa Środowiska o przestrzeń morską wraz z jej zasobami oraz opracowanie morskiej gospodarki przestrzennej.

Przestrzeń dla mniejszości

Każdy człowiek należy do jakiejś mniejszości. Wszyscy ludzie są sobie równi bez względu na płeć, religię, narodowość, orientację seksualną, rasę, wiek czy pozycję socjalną. Warunkiem istnienia przestrzeni dla mniejszości jest neutralność światopoglądowa państwa. Uznajemy za konieczne zachowanie szacunku dla różnic narodowych, kulturowych, etnicznych, rasowych, religijnych i obyczajowych. Jesteśmy zwolennikami wprowadzania wobec mniejszości mechanizmu pozytywnej dyskryminacji.

Każdy i każda z nas ma prawo do własnych wyborów życiowych, o ile nie krzywdzi tym innych, w szczególności ma prawo do życia zgodnie ze swą orientacją seksualną. Uznajemy prawo par homoseksualnych do związków rejestrowanych. Opowiadamy się za prawem związków rejestrowanych, zarówno hetero, jak i homoseksualnych nie będących małżeństwami, do wspólnych praw i obowiązków cywilnych, podatkowych i majątkowych. System edukacji powinien być wolny od dyskryminacji ze względu na orientację seksualną.

Uważamy za konieczne zrównanie szans środowisk społecznie dyskryminowanych, w tym osób niepełnosprawnych, uchodźców i imigrantów oraz osób starszych i osób wykluczonych. W szczególności trzeba zapewnić imigrantom prawa obywatelskie oraz prawo do azylu.

Polityka międzynarodowa – współpraca dla dobra planety

Polityka międzynarodowa ma dla nas wymiar moralny. Dlatego uważamy, że podstawę jej realizacji powinno stanowić poszanowanie praw człowieka, solidarność, tolerancja, samostanowienie, poszanowanie życia i godności ludzkiej a także zasada poszanowania prawa i umów międzynarodowych.

Opowiadamy się za kompleksowym podejściem do współpracy międzynarodowej charakterystycznym dla tradycji ruchu Zielonych, ze szczególnym naciskiem na kryteria integracji, samoograniczenia i współpracy multilateralnej.

Kwestie imigracji należy rozwiązywać w pierwszym rzędzie poprzez zapewnianie godnego życia każdej osobie w jej własnym kraju, a w przypadku konieczności opuszczenia ojczyzny, emigrantom należy zapewnić prawa obywatelskie i prawo azylu.

Unia Europejska stanowi przestrzeń dla wyznawanych przez nas wartości, dlatego Zieloni aktywnie uczestniczą w tworzeniu polityki wspólnot europejskich.

Unia Europejska oparta na solidarności i współpracy krajów członkowskich stanowi jedną z sił równoważących negatywne aspekty postępującej globalizacji opartej na hegemonii mocarstw. Wchodzimy do Unii po to, żeby ją zmienić i żeby uzyskać wpływ na kształt i warunki życia w przyszłej wspólnej Europie. Naszym wkładem jest wola dalszej poprawy w stosunkach bilateralnych między Polską a Niemcami.

Widzimy szczególną rolę gospodarczego i intelektualnego potencjału polskiej emigracji w procesie rozwoju gospodarczego Polski, naszej myśli naukowej i promocji naszej kultury.

Jesteśmy zwolennikami dalszego poszerzania Unii Europejskiej. Dostrzegamy kluczową rolę Polski jako nowego członka Unii Europejskiej w relacjach tej ostatniej z krajami leżącymi na wschód od Polski, a w szczególności z Ukrainą i Białorusią.

Aby zapewnić rzeczywisty zrównoważony rozwój Europy konieczna jest reforma niektórych polityk Unii Europejskiej, w szczególności Wspólnej Polityki Rolnej, polityki transportowej i innych.

Zielony Manifest, zawierający główne tezy programowe Zielonych, został przyjęty na Zjeździe Założycielskim partii Zieloni 2004 w dniach 6-7 września 2003 roku w Warszawie.